İçeriğe geç
Tasarım Temelleri

Responsive ve Mobil Öncelikli Tasarım Nedir?

Kırılma noktaları ve “ekranın üstü” efsanesi

Güncellendi: 6 dk okuma

Okumaya başla

Kısaca: Responsive tasarım, tek bir sayfanın ekran genişliğine göre düzenini değiştirmesidir: telefonda tek sütun, masaüstünde birkaç sütun. Mobil öncelikli (mobile first) tasarım ise işe en küçük ekrandan başlayıp büyük ekranlara doğru genişletmektir. Google Temmuz 2024’ten bu yana siteleri yalnızca mobil tarayıcısıyla tarıyor; yani mobil sürümünüz artık sitenizin asıl sürümü. Kırılma noktalarını cihazlara göre değil, düzenin bozulmaya başladığı genişliğe göre seçin.

Responsive tasarım: Kısaca…

Bugün bir web sitesini tasarlamak, aynı içeriği her ekranda çalışacak şekilde düzenlemek demek. Bu ekranlar 360 piksellik bir telefondan 2560 piksellik bir monitöre kadar uzanıyor. Bunun iki temel kavramı var: responsive tasarım ve mobil öncelikli yaklaşım. Bu yazıda önce ikisini, sonra kırılma noktası seçmeyi anlatıyorum. Son olarak herkesin tekrarladığı “ekranın üstü” kuralının ne kadarının doğru olduğuna bakıyorum.

Responsive tasarım nedir?

Terimi 2010’da Ethan Marcotte A List Apart’ta yayımladığı makaleyle ortaya koydu (A List Apart). Responsive tasarım fikri üç parçadan oluşuyordu: esnek (yüzdelik) ızgaralar, esnek görseller ve CSS media query’ler. Bugün bunlara Flexbox ve CSS Grid’i de ekledik, ama mantık aynı: Tek bir HTML, ekran genişliğine göre farklı düzen.

Responsive tasarım örneği: aynı içerik üç ekranda, mobilde tek sütun, tablette iki sütun, masaüstünde üç sütun
Ekran genişledikçe aynı içerik sütunlara dağılıyor.

Responsive tasarım için olmazsa olmazlar

  • Viewport etiketi: <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1"> olmadan telefon sayfayı masaüstü genişliğinde çizip küçültür.
  • Esnek görseller: max-width: 100% ve WordPress’in otomatik ürettiği farklı boyutlar (srcset).
  • Göreli birimler: Sabit piksel genişlikler yerine yüzde, rem ve fr.
  • Dokunmaya uygun hedefler: Mobilde butonlar, parmakla rahatça basabileceğiniz boyutta olmalı.

Mobil öncelikli (mobile first) tasarım nedir?

Luke Wroblewski’nin 2011’de aynı adlı kitabıyla yaygınlaşan bu yaklaşım, tasarıma en küçük ekrandan başlamayı önerir. Küçük ekran sizi önceliklendirmeye zorlar: Telefona sığmayan şeyin gerçekten gerekli olup olmadığını sorarsınız. Ardından ekran büyüdükçe düzeni genişletirsiniz. CSS’te de aynı mantığı izlersiniz: Temel stilleri mobil için yazar, sonra min-width media query’leriyle büyük ekranlara eklemeler yaparsınız.

Google için mobil sürüm asıl sürüm

Google, siteleri mobil sürümleriyle dizine eklemeye 2016’da başladı ve geçişi Temmuz 2024’te tamamladı. Artık Google siteleri Googlebot Smartphone ile tarıyor. Ayrıca mobil cihazlardan erişemediği siteleri dizine eklemiyor (Google Search Central). Yani masaüstünde görünen ama mobilde gizlediğiniz bir içeriği Google’ın büyük ölçüde yok sayma ihtimali var.

Mobil öncelikli, yalnızca mobil demek değil

Nielsen Norman Group burada önemli bir uyarı yapıyor. Mobil için kurduğunuz düzeni masaüstüne olduğu gibi taşımak, masaüstü kullanıcısının deneyimini bozuyor (NN/g). Örneğin geniş ekranda da menüyü hamburger simgesinin altına saklamak bu hatalardan biri. Mobilden başlayın, ama her ekranı kendi imkânlarıyla tasarlayın. Menü konusunu arayüz öğeleri yazısında ayrıntılı anlattım.

Responsive tasarım için kırılma noktası seçimi

Kırılma noktası (breakpoint), responsive tasarım içinde düzenin değiştiği ekran genişliğidir. Yeni başlayanlar genellikle popüler cihazların genişliklerini kırılma noktası yapar. Oysa daha sağlam yöntem, içeriğe bakmaktır:

  1. Önce tasarımı en dar ekranda kurun.
  2. Sonra tarayıcı penceresini yavaşça genişletin.
  3. Satırlar okunamayacak kadar uzadığında, kartlar gereksiz genişlediğinde ya da boşluk dengesizleştiğinde durun. Yani bu genişlik bir kırılma noktasıdır.
  4. Orada düzeni değiştirin (örneğin tek sütundan iki sütuna) ve genişletmeye devam edin.

Pratikte çoğu site için üç dört kırılma noktası yeterli olur. En yaygın başlangıç değerleri şunlardır, ama bunları içeriğinize göre kaydırmaktan çekinmeyin:

AralıkTipik düzen
0–599 pxTek sütun, tam genişlik butonlar
600–899 pxİki sütun, daha geniş kenar boşlukları
900–1199 pxÜç sütun, görünür menü
1200 px ve üstüSabit maksimum içerik genişliği, ortalanmış düzen

Geniş ekranlarda içeriği sonsuza kadar genişletmeyin, çünkü metin satırları 75 karakteri geçtiğinde okunabilirlik düşer. Bunu font seçimi yazısında anlattım.

“Ekranın üstü” (above the fold) efsanesi

Gazete diliyle “katlamanın üstü”, sayfayı açtığınızda kaydırmadan gördüğünüz alan. Yıllarca herkes “kullanıcı kaydırmaz, her şey ilk ekranda olmalı” dedi. Oysa bu kural bugün yarı doğru:

Görüntüleme süresinin dağılımı: ilk ekran yüzde 57, ikinci ekran yüzde 17, sayfanın geri kalanı yüzde 26
NN/g göz izleme verisi: dikkat hâlâ en çok sayfanın üstünde.

NN/g’nin göz izleme araştırmasına göre kullanıcılar görüntüleme sürelerinin yaklaşık %57’sini ilk ekranda, %17’sini ikinci ekranda geçiriyor. 2010’da ilk ekranın payı %80’di. Yani insanlar artık daha çok kaydırıyor, ama dikkat hâlâ sayfanın üstünde yoğunlaşıyor (NN/g).

Bundan çıkan sonuç “her şeyi ilk ekrana sığdırın” değil:

  • İlk ekranda sayfanın ne olduğu ve ziyaretçiye ne sunduğu net olsun.
  • En önemli eylem (örneğin teklif isteme) ilk ekranda görünsün; bu eylemi sayfanın sonunda da tekrarlayın.
  • İçeriğin aşağıda devam ettiğini belli edin. Çünkü tam ekran kapak görselleri, bazen sayfanın orada bittiği yanılgısını yaratır.
  • Öte yandan her şeyi yukarıya sıkıştırmayın; kalabalık bir ilk ekran, hiçbir şeyin öne çıkmamasına yol açar.

Responsive tasarımı nasıl test edersiniz?

  • Tarayıcının geliştirici araçlarındaki cihaz görünümünü kullanın, ama yalnızca ona güvenmeyin.
  • Siteyi gerçek bir telefonda, tercihen orta seviye bir Android cihazda açın.
  • Ayrıca yatay (landscape) ekranı unutmayın.
  • Yazı boyutunu tarayıcıdan büyüttüğünüzde düzenin bozulup bozulmadığına bakın.
  • Hız ölçümünde önce mobil sonuçlara bakın; siteniz neden yavaş yazısında anlattığım gibi sorunlar orada daha belirgin.

Sık sorulan sorular

Responsive ile adaptive tasarım arasındaki fark nedir?

Responsive tasarım akışkandır: Düzen her genişlikte esneyerek uyum sağlar. Adaptive tasarımda ise belirli ekran boyutları için ayrı sabit düzenler hazırlarsınız. Site cihazı algılar ve uygun düzeni sunar. Bugün web’de çoğunlukla responsive tasarım yaklaşımını görüyoruz.

Ayrı bir mobil site (m.site.com) gerekli mi?

Hayır. Ayrı mobil siteler bakım yükünü ikiye katlar. Üstelik iki sürüm arasındaki içerik farkları arama sonuçlarında sorun çıkarma riski taşır. Bu yüzden tek bir responsive site çoğu durumda en doğru seçimdir.

Kaç kırılma noktası olmalı?

İçeriğiniz ne kadar gerektiriyorsa. Çoğu kurumsal site için üç dört kırılma noktası yeterlidir. Ayrıca her bileşenin kendi kırılma noktası olması da mümkün; modern CSS’teki container query’ler bunu kolaylaştırıyor.

Bu yazı Kasım 2026 itibarıyla geçerli bilgilere dayanır.

Kaynaklar

Front-end geliştirici ve web tasarımcısı, İstanbul

2000'den bu yana web tasarım, e-ticaret ve marka kimliği üzerine çalışıyor. cyhn.net'te tasarım, yazılım ve içeriği tek masada ele alıyor.

Diğer yazılar

Tüm yazılar